Ludoviko Zamenhof

Zamenhof pri sia vivo – Letero de Zamenhof al Michaux (21-an de Februaro de 1905)

Kara sinjoro,

Vi petas, ke mi donu al Vi detalojn pri mi kaj mia vivo. Tre volonte mi tion ĉi faros, kiom mi povos, sed bedaŭrinde mi povos fari ne tre multe. Jen estas la kaŭzoj: por la estontaj generacioj mia biografio eble estos ne sen- interesa, ĉar efektive mia tuta vivo, de la plej frua knabeco ĝis nun prezentas unu konstantan kaj seninterrompan serion da diversaj bataloj:

a) interne en mi konstante bataladis reciproke diversaj idealoj kaj diversaj celadoj, kiuj ĉiuj egale estis por mi ordonaj, sed kiun reciproke interkonsentigi estis ofte treege malfacile, kaj tio ĉi multe min turmentadis.

b) ekstere mi ofte devis bataladi kontraŭ diversaj malhelpoj, ĉar neniam miaj idealoj apartenadis al la idealoj en modo kaj tial neniam mankis al mi mokantoj kaj atakantoj. Krom tio mi tre multe da jaroj havis grandajn kaj tre turmentajn klopodojn kun la akirado de mia pano kaj tiu ĉi batalado pri la pano tre venenis mian vivon. En la lastaj jaroj mi fine atingis tion, ke pano jam al mi ne mankas; sed ho ve, la longa batalado min tre lacigis, kaj nun, ne havante eĉ plenajn 46 jarojn, mi jam sentas min kiel homo 60-jara. Mi naskiĝis en Białystok la 3/15. de Decembro 1859. Mia patro (marĝene: kiu ankoraŭ vivas) kaj avo estis instruistoj de lingvo. La homa lingvo estis por mi ĉiam la plej kara objekto el la mondo. Plej multe mi amis tiun lingvon, en kiu mi estis edukata, t. e. la lingvon rusan; mi lernadis ĝin kun plej granda plezuro; mi revis iam fariĝi granda rusa poeto (marĝene: en la infaneco mi skribis diversajn versaĵojn kaj en la 10-a jaro de mia vivo mi skribis 5-aktan tragedion.). Mi kun plezuro lernadis ankaŭ diversajn aliajn lingvojn, sed ili interesadis min ĉiam pli teorie ol praktike; kaj ĉar mi neniam havis la eblon ekzerciĝadi en ili, kaj ĉar mi ĉiam legadis nur per la okuloj, sed ne per la buŝo, tial mi libere parolis nur en tri lingvoj (ruse, pole kaj germane), la lingvon francan mi legas libere, sed parolas ĝin tre malmulte kaj malbone; krom tio mi en diversaj tempoj lernis iom ankoraŭ ĉirkaŭ 8 aliajn lingvojn, kiujn mi konas tamen nur tre malmulte kaj nur teorie.

En mia infaneco mi amis tre pasie la lingvon rusan kaj la tutan rusan regnon; sed baldaŭ mi konvinkiĝis, ke mian amon oni pagas per malamo, ke ekskluzivaj mastroj de tiu lingvo kaj lando nomas sin homoj, kiuj vidas en mi nur senrajtan fremdulon (malgraŭ ke mi kaj miaj avoj kaj praavoj naskiĝis kaj laboris en tiu ĉi lando), ĉiuj malamas, malestimas kaj premegas miajn fratojn; mi vidis, ke ankaŭ ĉiuj aliaj rasoj loĝantaj en mia urbo sin reciproke ĉiuj malamas kaj persekutas. . . kaj mi multe suferis de tio ĉi, kaj mi komencis revadi pri tia feliĉa tempo, kiam malaperos ĉiuj naciaj malamoj, kiam ekzistos lingvo kaj lando apartenantaj plenrajte al ĉiuj siaj uzantoj kaj loĝantoj, kiam la homoj ekkomprenos kaj ekamos unuj la aliajn.

En la jaro 1869 mi eniris en la Bialistokan realan gimnazion; sed post du monatoj mi devis eliri pro grava malsano (en mia infaneco mi tre ofte estadis malsana); en 1870 mi eniris denove kaj mi lernis kun grandaj sukcesoj (mi devas rimarki, ke en la tuta 9-jara daŭro de mia gimnazia lernado, kiel en Białystok, kiel poste, en Varsovio, mi estis ĉiam la unua en mia klaso; la instruantoj rigardadis min kiel treege kapablan kaj miaj kolegoj profetadis (marĝene: sen ia envio, sed tre bondezire, ĉar neniam mi havis inter la kolegoj ian malamikon), ke mi havos en la vivo ĉiam la plej grandajn sukcesojn; tio ĉi tamen poste tute ne plenumiĝis kaj mi longe devis batali ĝis mi ellaboris al mia familio modestan panon). En 1873 miaj gepatroj transloĝiĝis Varsovion, kie mia patro ricevis la oficon de instruisto de germana lingvo en la reala gimnazio. Mi restis 5 monatojn dome por lerni la lingvojn latinan kaj grekan, kaj poste mi eniris en la Varsovian 2-an filologian gimnazion, kiun mi finis en la jaro 1879. Tiam mi forveturis Moskvon kaj eniris tie en la medicinan fakultaton de la tiea universitato. Miaj Moskvaj kolegoj estis reprezentanto de tre multaj plej diversaj rasoj, kaj tio ĉi fortikigis en mi la celadon al unuigita homa familio. Baldaŭ la financa stato de miaj gepatroj fariĝis tre malbona, ili ne povis jam tenadi min en Moskvo, kaj tial en 1881 mi revenis Varsovion, eniris tie en la universitaton, kiun mi finis en la komenco de Januaro 1885. Mi forveturis tiam en la vilaĝon Vejseje, por komenci kuracistan praktikon. Praktikinte tie en la daŭro de 4 monatoj, mi konvinkiĝis, ke mi por la komuna medicina praktiko tute ne taŭgas, ĉar mi estas tro impresiĝema kaj la suferoj de la malsanuloj (precipe de la mortantoj) tro multe min turmentis. Tiam mi revenis Varsovion kaj decidis elekti por mi specialecon pli trankvilan, nome la malsanojn de okuloj. Mi laboris en la daŭro de 6 monatoj en la okulista apartaĵo de unu Varsovia malsanulejo, poste mi lernis kelkan tempon en la klinikoj de Vieno (Aŭstrujo) kaj en la fino de 1886 mi komencis okulistan praktikadon en Varsovio.

Tiam mi konatiĝis kun mia nuna edzino, Klaro Zilbernik el Kovno (ŝi tiam gastis ĉe sia fratino, loĝanta en Varsovio). La 9-an de Aŭgusto 1887 mi edziĝis. Al mia fianĉino mi klarigis la tutan esencon de mia ideo kaj la planon de mia estonta agado. Kaj mi demandis ŝin, ĉu ŝi volas ligi kun mi sian sorton. Ŝi ne sole tute konsentis, sed ŝi donis al mia tuta dispono la sumon da mono, kiun ŝi posedis, kaj tio ĉi donis al mi la eblon, post longa vana serĉado de eldonanto, fine eldoni mem (marĝene: en julio 1887) miajn unuajn kvar broŝurojn (lernolibro de Esperanto en lingvoj rusa, pola, germana kaj franca). Baldaŭ poste mi eldonis la „Duan libron“, „Aldonon“, „Neĝan Blovadon“ kaj „Gefratojn“ (verkitaj de Grabowski), Tradukon de „Dua Libro“ kaj „Aldono“, Mezan Vortaron Germanan, plenan vortaron rusan, anglan kaj svedan lernolibron, Princinon Mary, Adresaron ktp., kaj mi ankaŭ donis la necesan monon por la eldono de la verkoj de Einstein kaj H. Phillips. Mi ankaŭ donis multajn anoncojn en la gazetoj, dissendis grandan nombron da libroj ktp. Esperanto baldaŭ forglutis la pli grandan parton de la mono de mia edzino; la tutan reston ni baldaŭ formanĝis, ĉar la enspezoj de mia kuracista praktiko estis terure malgrandaj. En la fino de 1889 mi restis sen kopeko!

Tre malĝoja estis tiam mia vivo. Mi devis forlasi Varsovion kaj serĉi mian panon en ia alia loko. Mia edzino devis forveturi kun mia infano al sia patro kaj mi veturis (en Novembro 1889) en la urbo Ĥerson (suda Rusujo), kie ne estis okulistoj (marĝene: tie estis nur unu okulistino), kaj kie mi tial esperis trovi panon por mia familio. Sed mia espero min terure trompis: miaj tieaj enspezoj ne sole ne donis al mi eblon nutri mian farnilion, sed eĉ por mi mem ili ne sufiĉis malgraŭ mia tre modesta kaj tre avara maniero de vivado! Mi simple kaj litere, ofte, ne havis eĉ kion manĝi: tre ofte mi restadis sen tagmanĝo! Nek mia edzino, nek miaj parencoj ion sciis pri tio ĉi, ĉar mian edzinon mi ne volis malĝojigi, kaj en miaj leteroj mi konstante konsolis ŝin, ke estas al mi tre bone, ke mi havas tre bonajn esperojn, ke mi baldaŭ venigos ŝin al mi ktp. Tamen fine mi ne povis jam pli elteni kaj mi devis konfesi al mia edzino la tutan mian staton. Mi estis tiam ankoraŭ tro fiera, por akcepti de iu monan helpon; tamen la malĝojego kaj la insistaj petoj de mia edzino devigis min akcepti monan subtenadon de mia bopatro (kiu tiam kaj ankaŭ poste neniam rifuzadis al mi sian helpon kaj elspezis por mi tre multe da mono) kaj mi revenis Varsovion, esperante, ke nun mia kuracista praktiko iros pli bone. En Majo 1890 mi revenis Varsovion.

Ankaŭ tiun ĉi fojon la espero min trompis. Miaj enspezoj tute ne pligrandiĝadis, miaj ŝuldoj kreskadis. Fine ne havante jam la eblon pli atendi, mi en Oktobro 1893 transloĝiĝis kun mia familio en la urbon Grodno. Tie miaj enspezoj estis pli grandaj ol en Varsovio kaj la vivo estis malpli kara. Kvankam ankaŭ en Grodno miaj enspezoj tute ne kovradis miajn elspezojn kaj mi devis ĉiam ankoraŭ prenadi subtenon de mia bopatro, tamen mi pacience tenis min tie en la daŭro de 4 jaroj. Sed ĉar miaj infanoj pligrandiĝadis kaj postulis pli kostan edukadon kaj la urbo Grodno estas tiel malriĉa, ke okulisto neniam povos tie multe pligrandigi siajn enspezojn, tiel laŭ la insista deziro de mia bopatro mi en la fino de 1897 decidis denove reveni Varsovion kaj fari tie ĉi la lastan provon.

La stato de mia animo estis tiam terura. Mi sentis tre bone, ke tio ĉi estas mia lasta provo, kaj se ĝi ankaŭ nun ne sukcesos al mi, mi estas perdita. En la daŭro de la unua jaro mi preskaŭ freneziĝis de malespero. Sed fine, danke al la lasta streĉo de mia energio, la sorto komencis esti por mi pli favora. Baldaŭ mia kuracista praktiko komencis pli kaj pli grandiĝadi kaj jam de la jaro 1901, ĝi estas tiel granda, ke miaj enspezoj tute kovras miajn elpezojn. Mi estas savita. Post multaj jaroj de granda suferado kaj batalado mi nun fine ricevis pli trankvilan vivon, kaj havas tute sufiĉan panon por mia familio (kvankam kompreneble mi devas vivi tre modeste kaj kalkuli ĉiun kopekon). Mi loĝas en unu el la plej malriĉaj stratoj de Varsovio, miaj pacientoj estas homoj malriĉaj kaj pagas al mi tre malmulte; mi devas akceptadi 30-40 pacientojn ĉiutage, por havi de ili tiom, kiom aliaj kuracistoj havas de 5-10 pacientoj; tamen mi estas nun tre kontenta, ĉar mi havas mian panon kaj bezonas jam nenies helpon.

Mi havas nun 3 infanojn: unu filon kaj du filinojn.

Mi estas tre laca kaj lacigis ankaŭ Vin per mia longega letero. Adiaŭ!

Via L. L. Zamenhof.

—————————————————

Pensoj de Zamenhof pri internaciaj planlingvoj. (1887)

“Mi ne analizos tie ĉi la diversajn provojn, faritajn kun la celo krei lingvon internacian. Mi turnos nur la atenton de la legantoj al tio, ke ĉiuj tiuj ĉi provoj aŭ prezentis per si sistemon da signoj por mallonga interkomunikiĝo en okazo de granda bezono, aŭ kontentiĝis je plej natura simpligo de la gramatiko kaj je anstataŭigo de la vortoj ekzistantaj en la lingvoj per vortoj aliaj, arbitre elpensitaj. La provoj de la unua kategorio estis tiel komplikitaj kaj tiel nepraktikaj, ke ĉiu el ili mortis tuj post la naskiĝo; la provoj de la dua kategorio jam prezentis per si lingvojn, sed da internacia ili havis en si nenion. La aŭtoroj ial nomis siajn lingvojn “tutmondaj”, eble nur pro tio, ke en la tuta mondo estis neniu persono, kun kiu oni povus kompreniĝi per tiuj ĉi lingvoj! Se por la tutmondeco de ia lingvo estas sufiĉe, ke unu persono ĝin nomu tia, en tia okazo ĉiu el la ekzistantaj lingvoj povas fariĝi tutmonda laŭ la deziro de ĉiu aparta persono. Ĉar tiuj ĉi provoj estis fonditaj sur la naiva espero, ke la mondo renkontos ilin kun ĝojo kaj unuanime donos al ili sankcion, kaj tiu ĉi unuanima konsento ĝuste estas la plej neebla parto de la afero, pro la natura indiferenteco de la mondo por kabinetaj provoj, kiuj ne alportas al ĝi senkondiĉan utilon, sed kalkulas je ĝia preteco pionire oferi sian tempon,—tial estas kompreneble, kial tiuj ĉi provoj renkontis plenan fiaskon; ĉar la plej granda parto de la mondo tute ne interesis sin je tiuj ĉi provoj, kaj tiuj, kiuj sin interesis, konsideris, ke ne estas inde perdi tempon por la lernado de lingvo, en kiu neniu nin komprenos krom la aŭtoro; “antaŭe la mondo”, ili diris, “aŭ kelkaj milionoj da homoj ellernu tiun ĉi lingvon, tiam mi ankaŭ ĝin lernos”. Kaj la afero, kiu povus alporti utilon al ĉiu aparta adepto nur tiam, se antaŭe jam ekzistus multego da aliaj adeptoj, trovis nenian akceptanton kaj montriĝis malvive naskita. Kaj se unu el la lastaj provoj, “Volapuek”, akiris, kiel oni diras, certan nombron da adeptoj, tio ĉi estas nur tial, ke la ideo mem de lingvo “tutmonda” estas tiel alta kaj alloga, ke homoj, kiuj havas la inklinon entuziasmiĝi kaj dediĉi sin al pionireco, oferas sian tempon en la espero, ke eble la afero sukcesos. Sed la nombro de la entuziasmuloj atingos certan ciferon kaj haltos, kaj la malvarma indiferenta mondo ne volos oferi sian tempon por tio, ke ĝi povu komunikiĝadi kun tiuj ĉi nemultaj,—kaj tiu ĉi lingvo, simile al la antaŭaj provoj, mortos, alportinte absolute nenian utilon.”

[Piednoto: Tiuj ĉi vortoj estis skribitaj en la komenco de la jaro 1887, kiam Volapuek havis en la tuta mondo grandegan gloron kaj rapidege progresadis! La tempo baldaŭ montris, ke la antaŭdiro de la aŭtoro de Esperanto ne estis erara.]

http://eo.wikisource.org/wiki/Fundamenta_Krestomatio/El_la_unua_libro_de_la_lingvo_Esperanto

http://www.steloj.de/esperanto/esenco/index.html

https://eo.wikipedia.org/wiki/Esperanto#Eraroj_kaj_mitoj_pri_Esperanto

La Fundamento de Esperanto:
http://eo.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto
http://eo.wikisource.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto/Ekzercaro

Lingvaj respondoj de Zamenhof:
http://www.esperanto.hr/literaturo_lingvaj_respondoj.pdf

Poeziaĵo de L.L. Zamenhof
Al “La Vagabondo”

Mi volus iri kun vi, vagabondo,
Mi volus iri kun vi tra la mondo,
Mi volus brui, petoli kaj boli,
Vivi artiste, vivi vagiste, en plena forgeso,
Sub minuta impreso…

Sed tro longe fermita en kaĝo,
Sensukiĝis mi antaŭ la aĝo!
Por la gajaj viaj rondoj, amikoj vagabondoj,
Mi nun ne plu taŭgas.

Pasie mi ĉiam amis la vivon;
Sed ĝin mi neniam ĝuis reale;
Konstante revante, mi esperis kaj diris:
Paciencu hodiaŭ, morgaŭ vi vivos!
“Atendu, atendu!” al la vivo mi vokis…
Sed la vivo nur kuris kaj mokis.

Kantis la birdoj – mi ilin ne aŭdis;
Lumis la suno – mi ĝin ne admiris;
Printempoj, riveroj, majaj vesperoj –
Ne sentite, ne uzite, ĉio foriris…

Feliĉa vi estas, artisto libera,
Se vin zorgoj kaj devoj ne premas al tero,
Se vin muroj ne fermas, ne alforĝas al tablo,
Via volo vin gvidas kaj via kapablo.
Ekzistas multe da belo sub la bela ĉielo;
Ĝuu ĝin, miru ĝin, sentu ĝin, spiru ĝin –
Por vivantoj ekzistas la vivo.

Ne perdu la vivon, serĉante plezuron,
Sed konservu en ĉio la ĝustan mezuron.
Ne uzu malpure naturan aldonon,
Per la belo vi semu la bonon!

——————————————————


Zamenhof: Letero pri la deveno de Esperanto

“Vi demandas min, kiel aperis ĉe mi la ideo krei lingvon internacian kaj kia estis la historio de la lingvo Esperanto de l’ momento de ĝia naskiĝo ĝis tiu ĉi tago? La tuta publika historio de la lingvo, t.e. komencante de la tago, kiam mi malkaŝe eliris kun ĝi, estas al vi pli-malpli konata; cetere ĉi tiun periodon de la lingvo estas nun, pro multaj kaŭzoj, ankoraŭ neoportune tuŝadi; mi rakontos al vi tial en ĝeneralaj trajtoj sole la historion de la naskiĝo de la lingvo.

Estos por mi malfacile rakonti al vi ĉion tion ĉi detale, car multon mi mem jam forgesis. La ideo, al kies efektivigo mi dediĉis mian tutan vivon, aperis ĉe mi – estas ridinde ĝin diri – en la plej frua infaneco kaj de tiu ĉi tempo neniam min forlasadis; mi vivis kun ĝi kaj eĉ ne povas imagi min sen ĝi. Tiu ĉi cirkonstanco parte klarigos al vi, kial mi kun tiom da obstineco laboris super ĝi kaj kial mi, malgraŭ ĉiuj malfacilaĵoj kaj maldolĉaĵoj, ne forlasadis tiun ĉi ideon, kiel ĝin faris multaj aliaj, laborintaj sur la sama kampo.

Mi naskiĝis en Bjelostoko, gubernio de Grodno. Tiu ĉi loko de mia naskiĝo kaj de miaj infanaj jaroj donis la direkton al ĉiuj miaj estontaj celadoj. En Bjelostoko la loĝantaro konsistas el kvar diversaj elementoj : Rusoj, Poloj, Germanoj kaj Hebreoj; ĉiu el tiuj ĉi elementoj parolas apartan lingvon kaj neamike rilatas la aliajn elementojn. En tia urbo pli ol ie la impresema naturo sentas la multepezan malfeliĉon de diverslingveco kaj konvinkiĝas ĉe ĉiu paŝo, ke la diverseco de lingvoj estas la sola, aŭ almenaŭ la ĉefa kaŭzo, kiu disigas la homan familion kaj dividas ĝin en malamikajn partojn. Oni edukadis min kiel idealiston; oni min instruis, ke ĉiuj homoj estas fratoj, kaj dume sur la strato kaj sur la korto, ĉio ĉe ĉiu paŝo igis min senti, ke homoj ne ekzistas : ekzistas sole Rusoj, Poloj, Germanoj, Hebreoj k.t.p. Tio ĉi ĉiam forte turmentis mian infanan animon, kvankam multaj eble ridetos pri tiu ĉi “doloro pro la mondo” ĉe la infano. Ĉar al mi tiam ŝajnis, ke la “grandaĝaj” posedas ian ĉiopovan forton, mi ripetadis al mi, ke kiam mi estos grandaĝa, mi nepre forigos ĉi tiun malbonon.

Iom post iom mi konvinkiĝis, kompreneble, ke ĉio ne fariĝas tiel facile, kiel ĝi prezentiĝas al la infano; unu post la alia mi forĵetadis diversajn infanajn utopiojn, kaj nur la revon pri unu homa lingvo mi neniam povis forĵeti. Malklare mi iel min tiris al ĝi kvankam, kompreneble, sen iaj difinitaj planoj. Mi ne memoras kiam, sed en ĉiu okazo sufiĉe frue, ĉe mi formiĝis la konscio, ke la sola lingvo internacia povas est nur ia neŭtrala, apartenanta al neniu el la nun vivantaj nacioj. Kiam el la Bjelostoka reala lernejo (tiam ĝi estis ankoraŭ gimnazio) mi transiris en la Varsovian duan klasikan gimnazion, mi dum kelka tempo estis forlogata de la lingvoj antikvaj kaj revis pri tio, ke mi iam veturados en la tuta mondo kaj per flamaj paroloj inklinados la homojn revivigi unu el tiuj ĉi lingvoj por komuna uzado. Poste, mi ne memoras jam kiamaniere, mi venis al firma konvinko, ke tio ĉi estas neebla, kaj mi komencis malklare revi pri nova, arta lingvo. Mi ofte tiam komencadis iajn provojn, elpensadis riĉegajn deklinaciojn kaj konjugaciojn k.t.p. Sed homa lingvo kun sia, kiel ŝajnis al mi, senfina amaso da gramatikaj formoj, kun siaj centoj da miloj da vortoj, per kiuj min timigis la dikaj vortaroj, ŝajnis al mi tiel artifika kaj kolosa maŝino, ke mi ne unufoje diradis al mi : “for la revojn! tiu ĉi laboro ne estas laŭ homaj fortoj”, – kaj tamen mi ĉiam revenadis al mia revo.

Germanan kaj francan lingvojn mi ellernadis en la infaneco, kiam oni ne povas ankoraŭ kompari kaj fari konkludojn; sed kiam, estante en la 5-a klaso de gimnazio, mi komencis ellernadi la lingvon anglon, la simpleco de la gramatiko ĵetiĝis en miajn okulojn, precipe dank’ al la kruta transiro al ĝi de la gramatikoj latina kaj greka. Mi rimarkis tiam, ke la riĉeco de gramatikaj formoj estas nur blinda historia okazo, sed ne estas necesa por la lingvo. Sub tia influo mi komencis serĉi en la lingvo kaj forĵetadi la senbezonajn formojn, kaj mi rimarkis, ke la gramatiko ĉiam pli kaj pli degelas en miaj manoj, kaj baldaŭ mi venis al la gramatiko malgranda, kiu okupis sen malutilo por la lingvo ne pli ol kelkajn paĝojn. Tiam mi komencis pli serioze fordoniĝadi min al mia revo. Sed la grandegulaj vortaroj ne lasadis min trankvila.

Unu fojon, kiam mi estis en la 6-a aŭ 7-a klaso de la gimnazio, mi okaze turnis la atenton al la surskribo “ŝvejcarskaja” (Drinkejo), kiun mi jam multajn fojojn vidis, kaj poste al la elpendaĵo “Konditorskaja” (Sukeraĵejo). Tiu ĉi “skaja” ekinteresis min kaj montris al mi, ke la sufiksoj donas la eblon el unuvorto fari aliajn vortojn, kiujn oni ne devas aparte ellernadi. Tiu ĉi penso ekposedis min tute, kaj mi subite eksentis la teron sub la piedoj. Sur la terurajn grandegulajn vortarojn falis radio de lumo, kaj ili komencis rapide malgrandiĝadi antaŭ miaj okuloj.

“La problemo estas solvita!” diris mi tiam. Mi kaptis la ideon pri sufiksoj kaj komencis multe laboradi en tiu ĉi direkto. Mi komprenis, kian grandan signifon povas havi por la lingvo konscie kreata la plena uzado de tiu forto, kiu en lingvoj naturaj efikis nur parte, blinde, neregule kaj neplene. Mi komencis komparadi vortojn, serĉadi inter ili konstantajn, difinitajn rilatojn, kaj ĉiutage mi forĵetadis el la vortaro novan grandegan serion da vortoj, anstataŭigante tiun ĉi grandegan per unu sufikso, kiu signifis certan rilaton. Mi rimarkis tiam, ke tre granda amaso da vortoj pure “radikaj” (ekz. “patrino”, “mallarĝa”, “tranĉilo” k.t.p.) povas esti facile transformitaj en vortojn “formitajn” kaj malaperi el la vortaro. La meĥaniko de la lingvo estis antaŭ mi kvazaŭ sur la manplato, kaj mi nun komencis jam laboradi regule, kun amo kaj espero. Baldaŭ post tio mi jam havis skribitan la tutan gramatikon kaj malgrandan vortaron.

Tie ĉi mi diros ĝustatempe kelkajn vortojn pri la materialo por la vortaro. Multe pli frue, kiam mi serĉis kaj elĵetadis ĉion senbezonan el la gramatiko, mi deziris uzi la principojn de la ekonomio ankaŭ por la vortoj kaj, konvinkita, ke estas tute egale, kian formon havos tiu aŭ alia vorto, se ni nur “konsentos”, ke ĝi esprimas la donitan ideon, mi simple “elpensadis” vortojn, penante, ke ili estu kiel eble plej mallongaj kaj ne havu senbezonan nombron da literoj. Mi diris al mi, ke anstataŭ ia 11-litera “interparoli” ni tute bone povas esprimi la saman ideon per ia ekz. 2-litera “pa”. Tial mi simple skribis la matematikan serion da plej mallongaj, sed facile elparoleblaj kunigoj de literoj kaj al ĉiu el ili mi donis la signifon de difinita vorto (ekz. a, ab, ac, ad,…ba, ca, da,…e, eb,, ec,…be, ce,…aba, aca,…k.t.p.). Sed tiun ĉi penson mi tuj forĵetis, ĉar la provoj kun mi mem montris al mi, ke tiaj elpensitaj vortoj estas tre malfacile ellerneblaj kaj ankoraŭ pli malfacile memoreblaj. Jam tiam mi konvinkiĝis, ke la materialo por la vortaro devas esti romana-germana, ŝanĝita nur tiom, kiom ĝin postulas la reguleco kaj aliaj gravaj kondiĉoj de la lingvo. Estante jam sur tiu ĉi tero, mi baldaŭ rimarkis, ke la nunaj lingvoj posedas grandegan provizon da pretaj vortoj jam internaciaj, kiuj estas konataj al ĉiuj popoloj kaj faras trezoron por estonta lingvo internacia, – kaj mi kompreneble utiligis tiun ĉi trezoron.

En la jaro 1878 la lingvo estis jam pli-malpli preta, kvankam inter la tiama “lingwe uniwersala” kaj la nuna Esperanto estis ankoraŭ granda diferenco. Mi komunikis pri ĝi al miaj kolegoj (mi estis tiam en la 8-a klaso de la gimnazio). La plimulto da ili estis forlogitaj de la ideo kaj de la frapinta ilin neordinara facileco de la lingvo, kaj komencis ĝin ellernadi. La 5-an de decembro 1878 ni ĉiuj kune solene festis la ekvivigon de la lingvo. Dum tiu ĉi festo estis paroloj en la nova lingvo, kaj ni entuziasme kantis la himnon, kies komencaj vortis estis la sekvantaj :

Malamikete de las nacjes
Kadó, kadó, jam temp’ está!
La tot’ homoze in familje
Konunigare so debá.

(En la nuna Esperanto tio ĉi signifas: “Malamikeco de la nacioj falu, falu, jam tempo estas! La tuta homaro en familion unuiĝi devas”.)

Sur la tablo, krom la gramatiko kaj la vortaro, kuŝis kelkaj tradukoj en la nova lingvo.

Tiel finiĝis la unua periodo de la lingvo. Mi estis tiam ankoraŭ tro juna por eliri publike kun mia laboro, kaj mi decidis atendi ankoraŭ 5-6 jarojn kaj dum tiu ĉi tempo zorgeme elprovi la lingvon kaj plene prilabori ĝin praktike. Post duonjaro post la festo de la 5/17-a de decembro ni finis la gimnazian kurson kaj disiris. La estontaj apostoloj de la lingvo provis paroleti pri “nova lingvo” kaj, renkontinte la mokojn de homoj maturaj, ili tuj rapidis malkonfesi la lingvon, kaj mi restis tute sola. Antaŭvidante nur mokojn kaj persekutojn, mi decidis kaŝi antaŭ ĉiuj mian laboron. Dum 5 1/2 jaroj de mia estado en la universitato, mi neniam parolis kun iu pri mia afero. Tiu ĉi tempo estis por mi tre malfacila. La kaŝeco turmentis min; devigita zorgeme kaŝadi miajn pensojn kaj planojn, mi preskaŭ nenie estadis, en nenio partoprenadis, kaj la plej bela tempo de la vivo – la jaroj de studento – pasis por mi plej malgaje. Mi provis iafoje min distri en la societo, sed sentis min ia fremdulo kaj foriradis, kaj de tempo al tempo faciligadis mian koron per ia versaĵo en la lingvo prilaborata de mi. Unu el tiuj versaĵoj “Mia penso” mi metis poste en la unuan broŝuron eldonitan de mi; sed al la legantoj, kiuj ne sciis, en kiaj cirkonstancoj tiu ĉi versaĵo estis skribita, ĝi ŝajnis stranga kaj nekomprenebla.

Dum ses jaroj mi laboris perfektigante kaj provante la lingvon, – kaj mi havis sufiĉe da laboro, kvankam en la jaro 1878 al mi jam ŝajnis, ke la lingvo estas tute preta. Mi multe tradukadis en mian lingvon, skribis en ĝi verkojn originalajn, kaj vastaj provoj montris al mi, ke tio, kio ŝajnis al mi tute preta teorie, estas ankoraŭ ne preta praktike. Multon mi devis ĉirkaŭhaki, anstataŭigi, korekti kaj radike transformi. Vortoj kaj formoj, principoj kaj postuloj puŝis kaj malhelpis unu la alian, dume en la teorio, ĉio aparte kaj en mallongaj provoj, ili ŝajnis al mi tute bonaj. Tiaj objektoj, kiel ekz. la universala prepozicio “je”, la elasta verbo “meti”, la neŭtrala, sed difinita finiĝo “aŭ” k.t.p. kredeble neniam enfalus en mian kapon teorie. Kelkaj formoj, kiuj ŝajnis al mi riĉaĵo, montriĝis nun en la praktiko senbezona balasto; tiel ekz. mi devis forĵeti kelkajn nebezonajn sufiksojn. En la jaro 1878 al mi ŝajnis, ke estas por la lingvo sufice havi gramatikon kaj vortaron; la multpezecon kaj malgraciecon de la lingvo mi alskribadis nur al tio, ke mi ankoraŭ ne sufiĉe bone ĝin posedas; sed la praktiko ĉiam pli kaj pli konvinkadis min, ke la lingvo bezonas ankoraŭ ian nekapteblan ion, la kunligantan elementon, donantan al la lingvo vivon kaj difinitan, tute formitan spiriton. (La nesciado de la spirito de la lingvo estas la kaŭzo, kial kelkaj Esperantistoj, tre malmulte legintaj en la lingvo esperanto, skribas senerare, sed per multpeza, malagrabla stilo, dume la Esperantistoj pli spertaj skribas per stilo bona kaj tute egala, al kiu ajn nacio ili apartenas. La spirito de la lingvo sendube kun la tempo multe, kvankam iom post iom kaj nerimarkite, ŝanĝiĝos; sed se la unuaj Esperantistoj, homoj de diversaj nacioj, ne renkontus en la lingvo tute difinitan fundamentan spiriton, ĉiu komencus tiri en sian flankon, kaj la lingvo restus eterne, aŭ dum tre longa tempo, malgracia kaj senviva kolekto de vortoj). — Mi komencis tiam evitadi laŭvortajn tradukojn el tiu aŭ alia lingvo kaj penis rekte pensi en la lingvo neŭtrala. Poste mi rimarkis, ke la lingvo en miaj manoj ĉesas jam esti senfundamenta ombro de tiu aŭ alia lingvo, kun kiu mi havas la aferon en tiu aŭ alia minuto, kaj ricevas sian propran spiriton, sian propran vivon, la propran difinitan kaj klare esprimitan fizionomion, ne dependantan jam de iaj influoj. La parolo fluis jam mem, flekseble, gracie kaj tute libere, kiel la viva patra lingvo.

Ankoraŭ unu cirkonstanco igis min por longa tempo prokrasti mian publikan eliron kun la lingvo: dum longa tempo restis nesolvita unu problemo, kiu havas grandegan signifon por neŭtrala lingvo. Mi sciis, ke ĉiu diros al mi: “via lingvo estos por mi utila nur tiam, kiam la tuta mondo ĝin akceptos; tial mi ne povas ĝin akcepti ĝis tiam, kiam ĝin akceptos la tuta mondo”. Sed ĉar la “mondo” ne estas ebla sen antaŭaj apartaj “unuoj”, la neŭtrala lingvo ne povis havi estontecon ĝis tiam, kiam prosperos fari ĝian utilon por ĉiu aparta persono sendependa de tio, ĉu jam estas la lingvo akceptita de la mondo aŭ ne. Pri tiu ĉi problemo mi longe pensis. Fine la tiel nomataj sekretaj alfabetoj, kiuj ne postulas, ke la mondo antaŭe ilin akceptu, kaj donas al tute nedediĉita adresato la eblon kompreni ĉion skribitan de vi, se vi nur transdonas al la adresato la ŝlosilon, — alkondukis min al la penso aranĝi ankaŭ la lingvon en la maniero de tia “ŝlosilo”, kiu, enhavante en si ne sole la tutan vortaron, sed ankaŭ la tutan gramatikon en la formo de apartaj, tute memstaraj kaj alfabete orditaj elementoj, donus la eblon al la tute nedediĉita adresato de kia ajn nacio tuj kompreni vian leteron.

Mi finis la universitaton kaj komencis mian medicinan praktikon. Nun mi komencis jam pensi pri la publika eliro kun mia laboro. Mi pretigis la manuskripton de mia unua broŝuro (“D-ro Esperanto. Lingvo internacia. Antaŭparolo kaj plena lernolibro”) kaj komencis serĉi eldonanton. Sed tie ĉi mi la unuan fojon renkontis la maldolĉan praktikon de la vivo, la financan demandon, kun kiu mi poste ankoraŭ multe devis kaj devas forte batali. Dum du jaroj mi vane serĉis eldonanton. Kiam mi jam trovis unu, li dum duonjaro pretigis mian broŝuron por eldono kaj fine rifuzis. Fine, post longaj klopodoj, mi prosperis mem eldoni mian unuan broŝuron en julio de la jaro 1887. Mi estis tre ekscitita antaŭ tio ĉi; mi sentis, ke mi staras antaŭ Rubikono kaj ke de la tago, kiam aperos mia broŝuro, mi jam ne havos la eblon reiri; mi sciis, kia sorto atendas kuraciston, kiu dependas de la publiko, se tiu ĉi publiko vidas en li fantaziulon, homon, kiu sin okupas je “flankaj aferoj”; mi sentis, ke mi metas sur la karton tutan estontan trankvilecon kaj ekzistadon mian kaj de mia familio; sed mi ne povis forlasi la ideon, kiu eniris mian korpon kaj sangon kaj … mi transiris Rubikonon.”


Kial Esperanto estas la plej sukcesa konstruita lingvo?

Ekzistas centoj, eĉ miloj da konstruitaj lingvoj en la mondo, laŭ ĉiuj penseblaj stiloj. Kelkaj estis kreitaj por amuzo kaj kelkaj estis kreitaj pro grandiozaj esperoj por ŝanĝi la mondon. Tamen 99% malaperis senatinginte eĉ unu lernanton krom la aŭtoro (kaj ofte eĉ ne ili). El tiu ĝangalo de konkurencantaj lingvoj, Esperanto elstaras super ĉiuj aliaj. Nur manpleno da planlingvoj havas komunumojn, kaj tamen eĉ tiuj estas nur havas la grandecon de iu loka Esperanta klubo. Nur Esperanto kreskis al aktivaj asocioj tra la tuta mondo, kongresoj kun miloj da partoprenantoj, vasta biblioteko de libroj, kantoj, revuoj, blogoj, jutubistoj, ktp.

Sed kial Esperanto? Kio estas unika kaj speciala pri ĝi, ke ebligis ĝin sukcesi anstataŭ la aliaj? Ĝi ne estis la unua konstruita internacia lingvo, ĝi ne inventis la koncepton, do ne gajnis pioniran avantaĝon. Ĝi estas neniel perfekta lingvo, kaj fakte estas longa vico de homoj kiuj asertas ke ĝi estas profunde difekta kaj ke ili povas plibonigi ĝin. Kelkaj laŭte primokas la ideon ke ordinara okulisto povus ion scii pri lingvoj, kompare al inteligentaj lingvistoj (kiel ili mem). Konsiderante kiom multe lingvistikismo evoluiĝis ekde la 19-a jarcento, tiamaj projektoj ŝajnas kadukiĝintajn kaj primitivajn. Sed kial tio ne okazis? Multaj lingvistoj kreis sian propran lingvon kiu (almenaŭ laŭ ili mem) multe superas Esperanton, sed kial ili ne sukcesis anstataŭigi ĉi tiun?

Frueco

Zamenhof havis la bonŝancon publikigi sian lingvon en 1887 dum epoko de novaj lingvoj. La Industria Revolucio grandege ŝanĝis preskaŭ ĉiun parton de la socio, do kial ne ankaŭ lingvon? Ĉu universala lingvo estas pli fantazia ol fervojoj, kino, radio, telegrafo, ktp? Sociaj kolonoj kiuj daŭris dum jarcentoj aŭ jarmiloj malmoderniĝataj pro novaj inventoj. Zamenhof asertis ke sia nova lingvo ne estis pli artefarita ol la “fera ĉevalo” (fervojo) kiu anstataŭigis la “naturan” ĉevalon kiel transportilo. Evoluoj en transporto kaj komunikado pligrandigis kontakton kun homoj el aliaj nacioj kaj pro tio, la bezono por komuna lingvo estis grava problemo. Internacia kunlaboro okazadis laŭ senprecedenca skalo, kiu videbligis la bezonon de komuna komunikilo.

Esperanto bonŝancis pri la momento de sia naskiĝo, ĉar kvankam Volapuko jam ekzistis kaj estis populara, ĝi kolapsis baldaŭ post 1890. La unua Esperanta klubo fakte estis Volapuka klubo kiu eksiĝis. Post la kolapso de Volapuko, homoj jam konis la ideon de inventita internacia lingvo, sed ne estis konkuranto kiu povus bloki la vojon. Volapuko ankaŭ utilis kiel ekzemplo pri kiel ne konduki la movadon, kaj donis averton ke internaj konfliktoj kaj reformdisputoj povus detrui lingvon.

Tamen frueco klarigas nur parton de la bildo, ĉar dekoj da novaj lingvoj aperis dum 1880-oj, kial Esperanto sukcesis anstataŭ ili?

Kulturo

Kiam Zamenhof publikigis sian unuan libron, proponante kaj klarigante sian novan lingvon, li inkluzivis ion tre nekutime, ion kio malmultaj aŭ eĉ neniuj planlingvistoj konsideris gravan. Li verkis poezion. La plimulto de aliaj lingvokreintoj konsideris ilian taskon ekstreme serioza, grava misio de kreado de esenca ilo. Zamenhof tradukis germanan poemon, la Patro-Nian kaj eĉ mem verkis kelkajn poemojn. Li komprenis ke la lingvo sukcesus nur se ĝi havus kulturon, kaj ke ordinaraj homoj prifajfas la lingvistikajn aspektojn, sed zorgas multe pli pri kiel uzi ĝin. Li inkluzivis poezion por montri la belecon de la lingvo kaj por pruvi ke ĝi estas tiel esprimpova kiel iu ajn nacia lingvo. Lia prioritato dum la fruaj jaroj estis konstrui kulturon, do li sin dediĉis al la konstruo de proverbaro kaj al la traduko de la verkoj de Dickens kaj Ŝekspiro.

Kontraŭe, la proponantoj de Ido vidis la lingvon kiel seriozan sciencan projekton kiun ne devus distri tiaj frivolaĵoj. Fakte, oni opinias ke la aldono de kulturo al la lingvo estus eraro kiu povus estigi sentimentalan ligon al la lingvo, anstataŭ vidi ĝin racie kiel sciencan ilon. Ili vidis la lingvon kvazaŭ maŝinon kiu bezonos diversajn desegnajn ŝanĝojn, ĝisdatigojn kaj plibonigojn tra la jaroj. Konstruo de kultura bazo malfaciligus tion kaj igus la lingvon pli malfacile ŝanĝebla. Ido allogus personojn per sia teknika kaj lingvistika supereco, ne per io tiel negrava kiel kulturo. Por doni ideon pri ilia sinteno, la devizo de la Kongreso de Ido en 1920 estis: “Ni venis ĉi tie por labori, ne por distriĝi”.

Proprieto de la lingvo

Unu el la rimarkindaĵoj pri Zamenhof estas lia manko de egoo. Kvankam li povis esti tre idealisme rilate al sia espero ke Esperanto ŝanĝos la mondon (laŭ maniero kiu hodiaŭ ŝajnas naiva), li neniam vidis sin mem je la centro de tiu espero. Lia revo estis ke Esperanto estu tutmonde agnoskita, ne li persone. Grave, li rezignis ĉiujn rajtojn al la lingvo, insistante ke la lingvo apartenas al la uzantoj. Danke al tio, la lingvo evitis esti subpremita de la egoo de ties kreinto, kiel okazis al Volapuko kaj Loglano (la antaŭulo de Loĵbano).

Zamenhof ĝenerale evitis debatojn pri la strukturo kaj estonteco de la lingvo kaj ne nur invitis uzantoj eksperimenti kun ŝanĝoj en la lingvo, sed deklaris ke ili havos la finan diron en tiaj decidoj. Do, dum Zamenhof estas grava por la lingvo kiel ties kreinto, grava parto de la disvolvo estis farita de aliaj. Personoj kiel Beaufront, Hodler, Privat, Baghy, Kalocsay, ktp, estis pli gravaj por la konstruo de la movado kaj la konstruo de la kulturo. Zamenhof eĉ retiriĝis de la Esperanto-movado en 1912 lasante ĝin stari sur siaj propraj du piedoj ne dependante sur li. Tio multe helpis la lingvon vivi post lia morto en 1917.

La komunumo, ne Zamenhof, estas tiu kiu decidas la ĝustan uzon de la lingvo. La Akademio de Esperanto ekzistas, sed ĝia tasko estas konfirmi ekzistantan lingvouzon fare de la komunumo, ĝi ne povas imponi ŝanĝojn al la lingvo. Ekzemple, estas debato en la komunumo pri proponitaj genraj reformoj, sed ili fariĝos oficialaj nur se ili estas grandskale uzataj. Ĉi tio instigas teoriistojn fari praktikajn kontribuojn anstataŭ senĉesa debato.

Kompromiso

Esperanto ne estas perfekta lingvo, nek intencas esti tia. Anstataŭ tio, ĝi estas fleksebla kaj preta kompromisi ĉar eĉ dua-bona funkcianta opcio estas pli bona ol perfekta ideo neniam atingita. Neeblas krei lingvon kiun ĉiuj ŝatos. Mi ridetas kiam mi aŭdas kritikantojn plendi ke ĝi ne plenumas memkontraŭajn celojn, ekzemple ili plendas ke ĝi estas tro okcidenteŭropa sed ankaŭ plendas pri la -j pluralo aŭ la akuzativo. Notindas ke preskaŭ ĉiuj reformproponoj kaj Esperantidoj (kiel Ido) estas pli, ne malpli latinemaj.

Veras ke Esperanto baziĝas nur sur eŭropaj lingvoj, sed neeblas juste kaj proporcie reprezenti ĉiujn el la 7.000 lingvoj en la mondo. Eĉ bazo de la ĉefaj lingvoj iĝus “solvo per komitato” kiu plaĉus al neniu. Kiel sonus lingvo kiu kombinus la ĉinan, anglan, hindian, rusan kaj svahilan? La rezulto estus miksaĵo kiu ne respegulus la fontolingvojn kaj oni nomus ĝin malbela. Mi aŭdis ke Loĵbano laŭdire estas kombino de la ĉefaj lingvoj de la mondo, sed mi ankaŭ aŭdis ke la vortoj estis formitaj en hazarda vortfarilo. Se oni rigardas la lingvon, ambaŭ klarigoj ŝajnas eblaj.

Esperanto ne estas la plej simpla lingvo en la mondo, tiu estas Toki Pona kiu havas nur 120 vortojn. Tamen, la lingvo estas tiel simpla ke estas ege malfacile havi konversacion kaj preskaŭ neeblas scii ĉu la alia persono komprenis vin. Esperanto ankaŭ ne estas la plej logika lingvo, tiu estas Loĵbano. Tamen, Loĵbano estas tiom malsimpla, ke estas dubinde ĉu iu iam flue regis la lingvon. Anstataŭ tio, Esperanto kompromisas pri ĉi tiuj aferoj por fari lingvon kiu estas simpla kaj logika, sed ne ekstremen. Ĝi interŝanĝas purecon por praktikeco. Ĝi eĉ permesas al la uzantoj elekti ĉu ili preferas simplecon aŭ logikon, ekzemple estas du vortoj por la angla “doctor”, doktoro kiu estas simpla kaj facile lernebla kaj kuracisto kiu estas logika ĉar ĝi devenas la verbon kuraci.

Simile, Interlingua estas pli latina, Volapuko pli germana, Slovio pli slava, sed Esperanto pretas kompromisi pri tiuj aferoj por fari lingvon kiu allogas parolantojn de ĉiuj tiuj grupoj. Kritikantoj prave diras ke Esperanto ne estas 100% neŭtrala pro sia uzo de la latina alfabeto, sed la nura maniero esti tute neŭtrala estus krei novan alfabeton, kio malutilos al ties allogo kiel facile lernebla lingvo. Kompromisa lingvo kiun homoj fakte lernas kaj uzas estas multe pli bona ol “perfekta” lingvo kiu nur ekzistas surpapere. Funkcianta lingvo kiu ne atingas perfektecon estas pli bona ol ies ideo pri perfekteco kiun oni neniam uzas.

Fundamento

Tre grava sed ofte ne rimarkita avantaĝo estas la fundamento. Iuj kritikas tion pro la rigideco kaj malfleksebleco, sed fakte ĝi plifortigis la lingvon. Debatoj pri gramatiko estas amuzaj por iuj, sed ili estas esence ne produktivaj. Pasigi horojn diskutante pri tio, kiel la lingvo povus aŭ devus esti, estas tempo kiun oni povus pli bone utiligi fakte uzante la lingvon kaj konstruante kulturon kaj komunumon. Neniu volas lerni lingvon se oni timas ke ĝi multe ŝanĝiĝos kaj oni devos rekomenci denove. Reformdebatoj estas senfinaj ĉar beleco kaj perfekteco estas subjektivaj ideoj pri kiuj neniu akordas, do ĉiam estos iu kiu pensos ke li povas “plibonigi” la lingvon. Senĉesaj disputoj kaj kvereloj donas impreson pri ĥaoso kaj malorganizo kiu senkuraĝigas novajn lernantojn.

Oni eĉ povas argumenti, ke la Ido-skismo fakte plifortigis la lingvon, ĉar tiuj kiuj deziris diskuti pri reformo forlasis la lingvon, kaj rezulte de tio, tiuj kiuj restis enfokusiĝis al konstruado de la movado. Estas multe pli produktive utiligi tempon legante, skribante, disvastigante la lingvon, ol disputante pri hipotezaj uzoj. Tial, kvankam ankoraŭ kelkaj deziras reformi Esperanton rilate al la akuzativo aŭ genro, la plimulto de la uzantoj estas tro okupitaj, fakte uzante la lingvon, por engaĝi sin.

Male, Ido ne havas oficialan fundamenton kaj estas ĉiam reformebla, sed tio ĉi detruis la lingvon. Ili konsideris la lingvon kiel aŭtomobilon, ion kio daŭre ŝanĝos kaj evoluos por pliboniĝi. Bedaŭrinde, ne ekzistas komuna ideo pri kiel aspektas perfekta lingvo, do perfektigi la lingvon estis kvazaŭ ĉasi ĉielarkon. Malmultaj de ties fruaj proponantoj restis kun la lingvo, la plimulto kreis sian propran lingvon aŭ estis forpelitaj pro la senfinaj debatoj. La lingvo ekdisiĝis inter la origina kaj la reformita versioj, kiuj siavice dividiĝis en pli kaj malpli reformitaj versioj. Grava skismo en 1926 inter reformistoj kaj konservativistoj mortigis la movadon. Ili eĉ konsentis imponi dekjaran stabilperiodon kiun oni renovigis plurfoje, fakte replikante la fundamenton kiun ili tiel akre kritikis.

Konkludo

Do, kial Esperanto estas la plej sukcesa lingvo iam inventita? Estis iom da bonŝanco pri sia frueco, la mondo serĉis komunan internacian lingvon fine de la 19-a jarcento. Pli grava ol ĉio kion Zamenhof faris, estis kion li ne faris. Li retropaŝis kaj lasis la komunumon evoluigi la lingvon anstataŭ roli kvazaŭ Dio kaj fariĝi la nura arbitro de pravo kaj malpravo. Li rezistis la urĝon entrudiĝi en la lingvon aŭ strebi al la venena kaliko de perfekteco. La plej grava influo por sukceso estis la fakto ke uzi la lingvon ĉiam estis la prioritato. Kompare al la idealisma kaj teorieca mondo de planlingvoj, Esperanto estas nekutime pragmata, kiu alia planlingvo inkluzivis poezion en sia unua publikaĵo? Mi lernis Esperanton ĉar mi ŝatis la ideon de universala lingvo sed mi restis pro la komunumo.

(Mi (Robert Nielsen) origne verkis ĉi tiun artikolon en la angla, dankon al Daniel Cotarelo García por lia traduka helpo)

——————————————————————————-
http://www.ipernity.com/home/eszperanto
Bonan legadon!
Amike, Eugenio da Sangiorgio
@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: