Pri mi mem

MIA VIVO NUKSOŜELE.

Mi naskiĝis en 1939 en Transilvanio, Sângiorgiu de pădure / Erdöszentgyörgy. Mi finis la bazan lernejon en 1953, la mezan artlernejon en 1957, la superan artlernejon en 1963. Mi laboris 5  jarojn en Sighişoara ceramika fabriko. Fine de  1968 mi alvenis en Italion. Mi edziĝis kun Trenta fraŭlino ni havis gefilojn. Mi laboris en porcelana fabriko, ceramika fabriko kaj fine en fridujfabriko. Mi emeritiĝis en 2004. En 1997 mi provis la pentristan vivon sed fine mi decidis trovi al mi alian laboron kie oni gajnas almenaŭ duoble pli. Apud Esperanto, la  komputilo estas mia pasio. Bedaŭrinde kiam mi estis en lernejo oni ne konis ĉi tiun fakon. Sekve, ne estas mirinde se kelkfoje mi havas  ĉirilatajn  problemojn. :-)

1- Kiel mi malkovris Esperanton?

Mi naskiĝis en kotplena provinca urbeto kiun oni povas nomi ankaŭ 7000-loĝantara vilaĝo en centro de Rumanio. Kiam mi naskiĝis ĉi tiu urbeto apartenis al Hungario kaj nur post la fino de la dua mondmilito ĝi fariĝis definitive rumana teritorio. Kiam la landlimoj improvize transflugis super niaj kapoj, mi estis tro malgranda por koscii pri la okazaĵo. Kreskinte mi rimarkis ke mia gepatra lingvo estas komprenata nur en mia provinco. Mi jam estis tro okupita per la lernado de la rumana lingvo kaj la rusa lingvo, por interesiĝi pri artefaritaj lingvoj. Post la elementa lernejo, per helpo de mia avino, mi enskribiĝis al la Arta mezlernejo en la urbo Marosvásárhely/Tirgu Mures, kiu troviĝas je 35 kilometroj de mia naskiĝurbo. Mi renkontis tie la unuajn personojn kiuj parolis nur la rumanan lingvon.Tie legante libron kies titolon mi jam tute forgesis, mi legis la unan fojon pri Esperanto. Post la daŭra malfacileco en la lernado de la rumana lingvo, kiun mi ekis flue paroli nur post deko da jaroj, min certe impresis la ideo de facila artefarita lingvo. Sed provinca junulo kiu alvenis al urbo de centmil loĝantoj havis multajn aliajn problemojn antaŭ ol okupiĝi pri artefaritaj lingvoj. Fininte la artan mezlernejon en 1957 mi enskribiĝis al la Arta Akademio de Cluj, urbo kun ĉirkaŭ 250 mil loĝantoj. Jen aliaj adaptiĝaj problemoj.  Vi komprenos ke mi denove havis pri kio okupiĝi anstataŭ pensi pri Esperanto. Ĉi tie jam estis nepre necese paroli flue la lingvon de la lando. Kvankam mi malkovris Esperanton mi lernis ĝin nur je tre baza nivelo kaj poste flankenmetis ĝin ĝis kiam diplomitiĝis en 1963. Kiel mi lernis la lingvon kaj fondis esperanto-grupon en Sighisoara/Schessburg/ Segesvàr? Tio estus alia rakonto. Ĉi tie kiel vi vidas supre la ĉefaj lingvoj estas jam tri. Jen kiel mi malkovris Esperanton en Cluj/Kolozsvàr: En la jaro 1963, en montrofenestro de fotografo mi vidis la revuon “Nuntempa Bulgario”. Mi ne komprenis en kiu lingvo ĝi estis skribita. Mi eniris por informiĝi kaj la fotisto volonte donacis al mi ĉi tiun revuon. Ĝi estis mia unua kurso de Esperanto. Legante ĝin centfoje, mi sukcesis eltiri la signifojn de ĉiuj finaĵoj gramatikaj. La plejparton de la bazaj vortoj kaj vortospecoj mi jam konis. De kie? De la rumana, franca, angla, germana kaj rusa lingvoj. Ĉi tiuj estis la lingvoj en kiuj mi legis en la Universitata Biblioteko de Cluj. Por konsulti artan fakliteraturon mi bezonis kompreni ĉi tiujn lingvojn almenaŭ baznivele per helpo de vortaroj. Parolante la hungaran denaskiĝe, mi jam posedis sperton pri kiel oni povas akiri novajn vortojn per kunmetado. La n-finaĵo tute ne prezentis problemojn. Jam de la naskiĝo mi kapablis distingi transitivan verbon de netransitiva verbo, kvankam mi tute ne konis ĉi tiujn gramatikajn terminojn. Pro tio la lernado de Esperanto al mi ŝajnis amuza divenludo. La fakton ke kun niaj lokaj samideanoj ni konstruis apartan ĵargonon mi parte jam rimarkis en la studenta kunveno Stelo-semajno, en Balatonalmàdi, en la somero de 1965 kaj poste en la 51-a Kongreso de Esperanto en Budapeŝto, en 1966. Tie mi renkontiĝis kun okcidentaj esperantistoj. Paranteze, ĝuste tie mi renkontis ankaŭ mian futuran italan edzinon, Luciana Camin. Vidante la diferencojn en la prononco kaj gramatiko, komence mi pensis ke la erarantoj estas la aliaj. Kompreneble poste kiam mi ekkonis pli bone la Fundamenton de Esperanto kaj mi legis iom da literaturo, kelkajn detalojn de mia memfarita Esperanto mi devis nepre korekti. Envere, estis malmulta korektendaĵo. En 1968, alveninte en Italion, mi uzis multe ĉi tiun lingvon ĉar mi ankoraŭ ne regis bone la italan. Mia unua laboro estis en porcelanfabriko de Nove, nomata”Porcellane San Marco”. Poste mi laboris en ceramika fabriko de Marchesane kaj fine en fridujfabriko IAR en Bassano del Grappa, en la jaro 2004 mi fariĝis pensiulo. Komence de ĉi tiu jaro mi havis pli da tempo por okupiĝi pri pentrarto, fotoarto kaj informadiko. Mi multe piediris. Andante de Bassano ĝis Pove del Grappa, mi ofte faris eĉ 12 kilometrojn. Sur piedirejo kiu sekvas la riveron Brenta, mi faris multajn fotojn. Jen taŭga ligilo por vidi ilin: https://www.facebook.com/eugen.fabian.3/photos_albums
https://fabigen.wordpress.com/budapesta-taglibro-18-07-65/

 

2- Kial mi lernis Esperanton?

Homoj ĝenerale en la ĉiutaga vivo tute ne bezonas interkomuniki kun 
fremduloj. Ekzemple mia avino neniam parolis la rumanan ĉar ŝi preskaŭ neniam renkontis homojn kiuj ne komprenis la hungaran. La bezono de interkomunikado povus veni al iu nur kiam ŝi aŭ li 
troviĝas eksterlande. Tiam oni eble bedaŭras ke oni ne lernis la anglan
 lingvon. Preskaŭ neniu bedaŭras ke li ne lernis Esperanton. Ni esperantistoj
 ne estas ordinaraj homoj. Plejparto el ni estas duligvuloj aŭ poliglotoj. La lernado de la 
dua lingvo vekas en ni ian bezonon de lingva demokratio. Nu, al mi persone ŝajnis profunde malĝuste ke mi kiu perdis tiom da horoj el sia vivo por 
lerni femdajn lingvojn, tamen povas esti primokata eĉ de analfabeto kiu 
havas la solan meriton esti naskiĝinta de patrino kiu denaske parolas
 la oficialan lingvon de la lando. Krome li povas ŝpari la tempon, persistan laboron kaj monon 
necesan por lerni fremdan lingvon kaj utiligi ĝin laŭ sia plaĉo. C’est la vie! ;-) Iuj naskiĝas nudaj, aliaj
 naskiĝas kun la ĉemizo. ;-) Forflugis la junaj sonĝoj. Nun mi vidas Esperanton nur eta semo. Tamen ĝi
 povas esti tre utila por informiĝi sur la reto kaj por havi amikojn trans la limoj. Mi jam ne sonĝas kiel mi faris tion en mia junaĝo. Aliflanke tiam mi ne havis la eblecon partopreni en SCEo aŭ Fejsbuko. La interreto donas al ni esperojn kiujn Zamenhof eĉ ne povis sonĝi. Kun alilingvanoj mi sentis ĉiam ian komplekson de malsupereco. En ĉi tiu forumo mi ne plu sentas tion. Tamen mi estas kontraŭa trudi Esperanton al la 
eŭropaj aŭtoritatoj. Tiu trudo vekus nur malsimpation en averaĝaj homoj plenaj de prejuĝo, kiuj volas perdi eĉ ne la tempon necesan por informiĝi antaŭ ol juĝi. Iliaj prejuĝoj baziĝas sur malsaĝaj onidiroj kaj mensogaj ĵurnal-artikoloj: https://eo.wikipedia.org/wiki/Esperanto#Eraroj_kaj_mitoj_pri_Esperanto … Se ĝi estas rozo ĝi floros ankaŭ se tiu printempo venos post plurcent jaroj. Io devas multe ŝanĝiĝi. Kaj kiel vi povas vidi sube, la ŝanĝiĝo jam komenciĝis. Se oni ne komencas lerni serioze fremdajn lingvojn oni ĉiam povas havi la iluzion ke ĉio estas ebla se oni volas fari ĝin. Bedaŭrinde lerni fremdajn lingvojn estas multe pli malfacile ol ĝi ŝajnas. Kaj   la rezultoj ne estas kuraĝigaj. Se vi vivas en la lando de la lingvo studata kaj vi laboras serioze, eble en kelkaj jaroj vi sukcesos lerni ĝin. Alie vi riskas krei nur dialekton de ĉi tiu lingvo. La moderna teknologio vekas en ni esperojn kiuj tute ne ekzistis en la tempo de Zamenhof. La prononco de Evildea estas sufiĉe komprenebla, precipe por anglalingvanoj. Tamen, mi preferas la prononcon de Emilio Cid. Eble ankaŭ pro la fakto ke li parolas sufiĉe malrapide, por ke la aŭskultanto povu kompreni ĉion kion li diras:

Mi descendas perbicikle, imagante gliti malsupren per skioj:

http://www.youtube.com/user/fabigen1?feature=mhum#p/u/0/J6EgiNHqPRsLASTE
http://www.youtube.com/user/fabigen1?feature=mhum#p/u/1/WxZWVPNnMhw

http://www.youtube.com/user/fabigen1

Eugen Fabian
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s